Home / Văn THPT / Văn lớp 10 / Phân tích bài thơ Nhàn – Nguyễn Bỉnh Khiêm

Phân tích bài thơ Nhàn – Nguyễn Bỉnh Khiêm

Loading...

Đề bài: Phân tích bài thơ “Nhàn” của Nguyễn Bỉnh Khiêm

Bài làm

Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 – 1585) là một nhà thơ lớn của dân tộc. Bên cạnh việc phê phán những điều xấu xa trong xã hội, mang đậm tính triết lí giáo huấn, răn dạy đời sau thì đồng thời thơ ông còn ngợi ca ý chí của kẻ sĩ, thú thanh nhàn của tao nhân. “Nhàn” là bài thơ mang đậm phong cách ấy của thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm. Bài thơ như lời tâm sự sâu sắc của tác giả về quan niệm sống, qua đó khẳng định cách sống nhàn, sống hòa hợp với thiên nhiên và giữ cốt cách thanh cao, không màng danh lợi.

Mở đầu bài thơ là hai câu đề khắc họa cuộc sống nhàn tản, vui thú điền viên của một lão nông thực thụ:

Một mai một cuốc một cần câu

Thơ thẩn dầu ai vui thú nào

Với phép lặp “một”-“một” đã giúp người đọc hình dung ra một khung cảnh làng quê thôn dã đơn sơ, giản dị, và dù chỉ có một bóng hình nhưng không hề đơn độc. “Một cuốc”, “một cần câu” gợi lên hình ảnh một lão nông cần mẫn, chăm chỉ với việc câu cá và làm vườn. Từ “ thơ thẩn” trong câu hai lại khắc họa dáng vẻ của ông lão đang ngồi ung dung, chậm rãi và khoan thai. Đặt hình ảnh ấy vào thời điểm sáng tác bài thơ này của tác giả cho thấy cái nhãn rỗi cùng như thảnh thơi khi cáo quan về ở ẩn thay vì bận rộn bon chen ở chốn quan trường như lũ sâu bọ ngoài kia.

phan-tich-bai-tho-nhan-nguyen-binh-khiem
Phân tích bài thơ “Nhàn” của Nguyễn Bỉnh Khiêm – Văn lớp 10

Hai câu thơ thực tiếp theo càng khắc họa rõ nét hơn chân dung của “lão nông Nguyễn Bỉnh Khiêm”:

Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ

Người khôn người đến chốn lao xao

Ở hai câu thơ này, nhà thơ đã sử dụng hàng loạt các cặp từ đối cực như: “ta – người”, “dại – khôn”, “vắng vẻ – lao xao” để nhằm qua đó thể hiện quan niệm sống của mình. Ông tự nhận mình “dại” khi tìm đến nơi vắng vẻ đến sống, còn những người chọn chốn quan trường mới là những người “khôn”. Tuy nhiên, cái “khôn” ấy lại chỉ nhằm vào những tính toán, tranh giành, giết hại lẫn nhau, cho nên thực chất “khôn” ấy chỉ là một dạng thức ích kỷ tầm thường của con người, cuốn con người ta vào những dục vọng thấp hèn mà thôi.

Chính cách nói dại – khôn, nhà thơ đã chúng tỏ được cái thanh cao của mình và đối lập với bọn người thấp hèn mờ mắt vì bụi phù hoa ở “chốn lao xao”. Bằng cách sử dụng từ ngữ khéo léo và tinh tế, nhà thơ đã cười cợt vào thói đời bằng một cái nhếch môi nhẹ nhàng mà sâu cay, phê phán vào cả một xã hội thối nát chạy theo vòng danh lợi với tư thế của một bậc chính nhân quân tử không màng đến phù hoa. Cũng chính vì thế mà nhà thơ mới cảm nhận trọn vẹn được tất cả cái hay, cái đẹp của cuộc sống thanh nhàn:

Thu ăn măng trúc đông ăn giá

Xuân tắm hồ sen hạ tắm ao

Khác hẳn với lối hưởng lạc đắm chìm trong vinh hoa vật chất, “lão nông” Nguyễn Bỉnh Khiêm đã thụ hưởng tất cả và trọn vẹn những ưu đãi hào phóng của tự nhiên. Mùa nào thức nấy, tuy không phải là sơn hào hải vị nhưng những thức ăn có sẵn này lại mang đậm hương vị quê nhà, đủ đầy và thanh cao.  Không những thế, những hình ảnh “măng trúc”, “giá”, “sen” còn mang ý nghĩa biểu tượng cho phẩm chất thanh cao của người quân tử, sống không hổ thẹn với trời đất và lòng mình. Quan niệm về chữ Nhàn của nhà thơ được phát triển trọn vẹn bằng sự khẳng định:

Rượu đến cội cây ta sẽ uống

Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao

Hai câu luận cuối cùng đã thể hiện được cái nhìn của một nhà trí tuệ lớn, một nhân cách sống cao đẹp đoạn tuyệt với công danh phú quý. Đối với Nguyễn Bỉnh Khiêm, phú quý chỉ “tựa chiêm bao” thoáng qua mà thôi. Quan niệm này gần với đạo Lão – Trang có phần yếm thế tiêu cực, nhưng đặt trong thời cuộc mà nhà thơ đang sống thì nó lại bộc lộ một ý nghĩa tích cực. Ông thà làm một lão nông giản dị, thư thái ung dung còn hơn là chạy theo công danh phú quý đua lợi. Chính thái độ sống nhàn ấy là làm sáng ngời len một nhân cách thanh cao hơn đời.

Như vậy chỉ với 8 câu thơ đường luật, bài thơ “Nhàn” của Nguyễn Bỉnh Khiêm đã bộc lộ cốt cách, tinh thần và phong thái của một kẻ sĩ chân chính tìm về với thiên nhiên, với cuộc sống của nhân dân để đối lập một cách triệt để với cả một xã hội phong kiến trên con đường suy vong thối nát. Cho đến hôm nay, quan niệm sống đề cao vẻ đẹp tâm hồn, lối sống trong sạch của Nguyễn Bỉnh Khiêm vẫn còn giữ nguyên giá trị.

Loading...
Content Protection by DMCA.com

Check Also

Phân tích hình tượng cây xà nu trong truyện ngắn “Rừng xà nu”

Loading... Đề bài: Phân tích hình tượng cây xà nu trong truyện ngắn “Rừng xà …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *